UNEP: 1,5°C ısınma sınırını aşım olmadan tutmak artık imkânsız

BM Çevre Programı (UNEP), yıllık Emisyon Açığı Raporu'nda onlarca yıllık yetersiz iklim eylemi gerekçesiyle küresel ısınmayı geçici bir aşım olmaksızın 1,5 santigrat derecede tutmanın artık mümkün olmadığını açıkladı.

Küresel sera gazı emisyonları 2025'te 58,4 milyar ton CO2 eşdeğerine (CO2e) ulaştı; bu rakam 2024 düzeyinin yaklaşık 0,16 GtCO2e altında. Ancak UNEP, verilerin geçici nitelik taşıdığını ve '2025'teki emisyonların genel seyri hakkında kesin bir sonuca varmanın mümkün olmadığını' vurguladı. Rapor, büyüme hızının 1990-2015 dönemindeki yıllık ortalama yüzde 1,7'den 2016'dan itibaren yıllık yüzde 0,8'e gerilediğini de ortaya koydu.

UNEP, 'Geri dönüş noktası' başlıklı raporda 1,5°C sınırının aşılmasının 'yakın ve kaçınılmaz' olduğunu belirtti. Mümkün olan en düşük aşım senaryosunda bile sıcaklıkların yüzyılın ortasında yaklaşık 1,7-1,8°C'ye yükseldikten sonra düşmeye başlayacağı öngörülüyor. UNEP, bu yörüngenin Paris Anlaşması'nın uzun vadeli hedefleriyle tutarlılığını koruyabilmesi için küresel emisyonların 2030'a kadar yüzde 18, 2035'e kadar ise yüzde 45 oranında azaltılması ve karbondioksit uzaklaştırma kapasitesinin artırılması gerektiğini kaydetti.

Rapor, mevcut ulusal iklim taahhütlerinin tam anlamıyla hayata geçirilmesi durumunda bile emisyonların 2025 düzeyine kıyasla 2030'a kadar yalnızca yüzde 5-8, 2035'e kadar ise yüzde 11-15 oranında azaltılabileceğini saptadı. UNEP, bu taahhütlerin ihtiyaç duyulan kesintilerin çok gerisinde kaldığını ve aşımı en aza indirmek için gereken azaltımlarla karşılaştırıldığında farkın büyüklüğünü koruduğunu belirtti.

2024'le kıyaslandığında fosil kaynaklı emisyonlar yüzde 0,4-1,1 arasında hafifçe arttı. Azot oksit ve florlu gazların emisyonları daha yüksek oranlarda yükseldi; ancak UNEP, toplam sera gazı emisyonları içindeki küçük payları nedeniyle bu gazların genel eğilime katkısının 'görece daha az belirleyici' olduğuna dikkat çekti. Metan emisyonları ise sabit seyretti; arazi kullanımı, arazi kullanım değişikliği ve ormancılık kaynaklı CO2 emisyonlarındaki düşüş, fosil yakıt CO2'sindeki ve diğer gazlardaki artışı kısmen fazlasıyla telafi etti.

UNEP, karamsar tabloya karşın eylemlerin hızlandırılması için 'yeterli fırsatın' var olduğunu, ülkelerin zirve sıcaklığı sınırlandırabileceklerini, aşım süresini kısaltabileceklerini ve Paris Anlaşması hedeflerini erişilebilir tutabileceklerini vurguladı.