Üye Devletlerin Montreal'den Çıkardığı Kelime — ve Bu, AB Diplomasisini Kimin Yönettiğini Nasıl Anlatıyor

Bu haftaki AB-Kanada zirvesindeki en öğretici cümle, artık orada olmayan cümledir.

Altı hafta önce, Kanada Başbakanı'nın da bulunduğu bir ortamda yapılan konuşmada Avrupa Komisyonu Başkanı, Kanada'ya Birliğin ilk 'ortak üyesi' statüsünü tanıma fikrini gündeme getirdi. Çarşamba akşamı Brüksel'de zirve bildirgesinin taslağı yeniden yazılmıştı. İfade silinmişti. Yerine, üye devletler 'giderek derinleşen bir ortaklık' çağrısında bulunan ve 2027 zirvesine kadar tanımlanacak bir çalışma planını öngören bir dil benimsedi. Ajans haberlerine göre revize edilen metin, Berlaymont'un tercihinden ziyade Kanada Başbakanı'nın öne sürdüğü formülasyon olan 'Geleceğe İttifak' etrafında şekilleniyor.

Silme işlemini Almanya yönlendirdi. Fransa ve İtalya düzenlemeyi destekledi. İki Avrupa haber ajansının aktardığı diplomatlara göre itirazın iki katmanı vardı. Yüzeysel şikâyet hukuki nitelikteydi: AB antlaşmaları 'ortak üye' adında bir statü öngörmüyor ve Komisyon, bu kelimelerin pratikte ne anlama geleceğini açıklamamıştı. Daha derin şikâyet ise usule ilişkindi. Üye devletler, Komisyon Başkanı'nın kendi adlarına bir zirvede kullanmayı planladığı kavram hakkında danışılmak yerine yalnızca bilgilendirildiklerini hissetti.

Usule ilişkin bu şikâyet, meselenin özüdür. Komisyon önerir; Konsey tasarruf eder; bu hafta Konsey de kameralar Montreal'e varmadan önce bir taslak ekte sessiz sedasız tasarrufunu kullandı.

Alman Şansölyesi'nin terimin çıkarılmasını istemesinin somut bir siyasi nedeni var. 'Ortak üye' ifadesini, Ukrayna için olası bir ara statüyü tanımlamak amacıyla bizzat kullanmıştı; bu statüde Kyiv, oy hakkı olmaksızın zirvelere ve bakan toplantılarına katılacaktı. Komisyon'un aynı etiketi, üyelik için yasal bir yolu bulunmayan bir ülke olan Kanada'ya yapıştırmasına izin vermek, Berlin'in Doğu dosyası için muhafaza etmek istediği bu kavramı tam da ihtiyaç duyulan anda içi boş bir hale getirecekti. Bir başkentin Kyiv'e açtığı köprü, başka bir kurumun Ottawa için kullandığı retorik bir süs olamaz. Yapılan düzenleme, bir seçeneği koruma altına alıyor.

Kanada Başbakanı için terminoloji ikincil bir meseledir. Bunu kamuoyu önünde de ifade etti: pratik faydalar etiketten çok daha önemli. Onun stratejik hedefi, mevcut Amerikan yönetiminin gümrük kararlarının ardından Kanada'nın ABD'ye bağımlılığını azaltmak ve bunun için dar bir zaman penceresi var. Brüksel ve Ottawa kaynaklı haberlere göre her iki taraf da yükseltmeyi bilinçli olarak Amerikan ara seçim takvimine göre zamanlıyor; hesap şu: Kongre ile meşgul bir Cumhurbaşkanı, misilleme yapmaya daha az yatkın bir Cumhurbaşkanıdır. Amerikan Cumhurbaşkanı, ortak üyelik fikrini daha şimdiden 'gülünç' olarak nitelendirdi ve iki tarafın fazla yakınlaşması halinde gümrük tarifeleriyle tehdit etti. İfadenin silinmesi, özü ortadan kaldırmadan kışkırıcı unsuru aradan çıkarıyor.

Öz ise küçümsenecek gibi değil. Haberlere göre bildirge; yeni bir ekonomi konseyi, kritik hammaddeler, ilaçlar, yapay zeka, savunma araştırmalarına erişim ve Kanada'nın Avrupa'ya genişletilmiş LNG ihracatının fizibilite çalışması alanlarında daha derin iş birliğini öngörüyor. Bu son kalem, belirli bir bağlamda anlam kazanıyor: Bu hafta Avrupa gaz fiyatları, depolama kapasitesinin kış öncesinde yüzde 72'de seyretmesiyle birlikte 2022'den bu yana ilk kez megavat-saat başına 100 Euro'yu aştı. Ottawa, Berlin'in ve Roma'nın ihtiyaç duyduğu bir şeyi sunuyor; teklifin bedeli ise Komisyon'un değil üye devletlerin tercih ettiği bir dille kaleme alınmış bir bildirge gibi görünüyor.

Montreal koreografisini izleyen Körfez başkentleri için, not alınmaya değer iki ders çıkarılabilir.

Birincisi, kimin imzaladığıyla ilgili. Komisyon Başkanı, Doha'ya, Abu Dhabi'ye ya da Riyad'a iddialı bir çerçeveyle geldiğinde asıl soru, üç büyük üye devletin bu mimariyi önceden onaylayıp onaylamadığıdır. Kanada örneği, bir kürsüden duyurulan Komisyon girişiminin, hiçbir zaman metne dönüşmeden ulusal başkentler tarafından yeniden yazılabileceğini hatırlatıyor. Berlaymont'u tek muhatap olarak gören GCC müzakerecileri, Ottawa'nın bu hafta öğrendiği gibi gerçek redaksiyonun başka bir yerde yapıldığını keşfedecek.

İkincisi ise uygulamayla ilgili; burada kastettiğim düzenlemelerin değil, siyasi vaatlerin uygulanması. Tanımlı bir hukuki çerçevesi olmayan 'giderek derinleşen bir ortaklık', her bir unsurun 27 başkentin ayrı ayrı kalemlerle imzaladığı ikili görüşmelerde yeniden müzakere edileceği anlamına gelir. Bu, ortak üyelik kısa yolundan daha yavaştır. Aynı zamanda daha kalıcıdır; zira bu türden bir üçlü görüşmeden çıkan metinler, seçimlere de dayanan metinler olur. Birlik ile uzun vadeli düzenlemeler — hidrojen, veri akışları, yatırım denetimi gibi alanlarda — yapılandıran Körfez ortakları, Berlin'in yaptığı nedenle yavaş yolu tercih etmelidir: antlaşma dayanağı olmayan bir statü, bir sonraki Komisyon'un bir Salı günü yeniden tanımlayabileceği bir statüdür.

Montreal taslağından silinen kelime küçük. Ortaya koyduğu kurumsal refleks ise hiç de öyle değil.